Veel te vertellen!

En jawel, het werden erg spannende, interessante, drukke én leerrijke dagen. En het is weer eens bewezen: ik werk goed hoor, met adrenalineopstootjes! Ik vloog van meeting naar ezel, van meeting naar banket, naar ezel…

Dat deze belangrijke meeting van alle kunstschooldirecties en de pers nu net hier in Shenyang, in mijn school doorgaat is even geluk hebben!

Sukie, de tolk die me toegewezen werd is een schatje! Ze trouwt over enkele weken, uiteraard mekaar gevonden dankzij bemiddeling van vrienden, ze is 26 jaar en heeft er nog nooit over nagedacht of ze kinderen wil of niet. (zou het artikel over het grote aantal misvormingen bij baby’s door de hoge leeftijd van de moeder dan toch kloppen?) Dit even tussendoor, veelzeggend over de Chinese jeugd. O ja, ze studeerde in Leuven! Dit geeft me een prettig gevoel: eens een Chineesje die onze mentaliteit wat kent, doet goed: ik kan me laten gaan! Sukie had geen ervaring als tolk maar ze is een natuurtalent! Ze werd als vanzelfsprekend mijn persoonlijke assistente. Ze begreep heel snel wat ik als kunstenaar belangrijke informatie vond: ik kon haar meetings laten volgen, gaan schilderen en achteraf gaf ze me een synthese. Gesproken van efficiënt werken! (nu volgt een synthese van de meeting voor de geïnteresseerden, het slot duid ik aan met: EINDE THEORIE) Een eregast praatte over het belang van kunstonderwijs. Hij zei net hetzelfde als wat ik 20 jaar geleden in een brief schreef aan minister Coens toen hij de uren plastische opvoeding halveerde: dat een minimale vorm van kunstonderwijs in elk onderwijs noodzakelijk is. Dat het een levensnoodzakelijke tegenpool is voor de overmaat aan televisie en computer waar de jongeren aan verslaafd zijn; dat statistieken bewijzen dat vandalisme in scholen waar kunst onderwezen wordt lager ligt dan in scholen waar dit ontbreekt; dat een maatschappij creatieve mensen broodnodig heeft. Daarenboven zei hij dat kunst leidt naar de goede weg en je los maakt van massaconsumptie en massagedrag.Ik was bij mijn bezoek aan China in 1987 erg gecharmeerd door ‘de kinderpaleizen’: jongeren konden en kunnen er gratis alle vormen van kunst konden beoefenen maar nu hoor ik dat de keerzijde van dit verhaal is dat het platteland hier uiteraard niet kon van genieten: er moet meer geïnvesteerd worden in het platteland op gebied van kunst en cultuur. Verder was ik blij bevestigd te zien wat ik destijds ook in een betoog aan de academie van Sjanghai zei: Chinezen slagen er wonderwel in om alle westerse invloeden te kanaliseren in een typische Chinese beeldtaal. Dat is inderdaad zowel in de mode, de design, de schilderkunst, de filmkunst enzomeer te zien. Nu heet dat: globalisering is noodzakelijk maar je mag je identiteit niet verliezen. OK!Er wordt genoten van de voordelen van de opendeur politiek: voor ’87 moest men zich vooral baseren op reproducties.Wat ik grappig vond: teveel jongeren studeren nu kunst. Ze zien filmsterren en grote kunstenaars heel erg rijk worden en het is vaak niet meer dé kunst die de drijfveer geworden is maar de centen die het opbrengt. Daarom stelt men voor het ingangsexamen moeilijker te maken. In alle basisscholen daarentegen,moet een kunstgevoel bij elke mens ontwikkeld worden. In het algemeen is het een foute beslissing alleen de intelligentste te onderwijzen maar eigenlijk mogen alleen de besten artiest worden. Momenteel studeren nog 220.000 jongeren, kunst: veel te veel want de regering kan niet zoveel kunstenaars in dienst nemen!
Leerkrachten en leerlingen moeten dezelfde droom hebben, ze moeten zowel kennis als emoties uitwisselen. Dit betekent niet dat elk zijn mening niet moet vormen. Het doorgeven van passie is erg belangrijk.Het was mij al opgevallen in de academie van deze unief dat de leerkrachten meestal producerende kunstenaars zijn en hier in de school een eigen atelier hebben. Nu blijkt dat indien ze een werk verkopen één derde van de verkoop naar de school gaat, één derde naar de studenten en één derde naar de kunstenaar. De man besloot met: ‘Het leven is erg kort. Vaak tekort om kennis te kunnen delen daarom moet een goede leerkracht gekoesterd worden. Leerkrachten zijn goede mensen. Tot slot: vriendschappen tussen kunstenaars zijn vaak uniek omdat ze het diepste uitwisselen: hun kunst!’Hij betreurt het dat de vriendschap verminderd is bij vroeger… Een zeker meneer Feng vertelde ook dat tussen 1999 en 2003 de regering het hoger onderwijs voor iedereen probeerde open te stellen. Dit had gigantische resultaten maar de structuur was niet aangepast: te weinig leerkrachten, dus veel te grote klassen, te weinig computers, te laag niveau, teveel afgestudeerden die uiteindelijk geen werk vinden… In 2003 maakte men het ingangsexamen moeilijker .(EINDE THEORIE) De laatste dag werd ik uitgenodigd aan de eretafel voor de afscheidslunch. Wat een ervaring! Na het opdienen van de gerechten –allen tegelijk – , worden speeches gegeven: de gerechten staan naar je te lachen, te lonken , en … af te koelen. Dan wordt er getoost: iedereen staat recht, tikt met elkaar, en omdat je niet met de mensen veraf kan tikken tik je enkele keren met je glas op de glazen tafel en drink je ZO dat je je glas lijkt te ondersteunen op je linkerhand. Elegant! Je dacht nu eindelijk te kunnen eten? Fout! Neen neen, daar je hier geen receptie hebt om met iedereen een beetje te praten en contacten te leggen, gebeurt dat TIJDENS het eten: na het toosten loopt iedereen naar iedereen om zich voor te stellen, én naamkaartjes uit te wisselen: elk op zijn beurt een kaartje geven met beide handen! Ik weet niet wat ik zie. Ik wou zo graag eten! Maar al snel begrijp ook ik dat er belangrijkere zaken zijn in het leven: de mensen rondom mij zijn van de pers, uit Peking dan nog wel. En ze zijn erg geïnteresseerd in mij als ze horen dat ik eventueel zou tentoonstellen in hun stad: tijd voor kaartjes, Dejonghe! (het wordt hoogtijd dat ik Chinese laat drukken). Mag ik nu eindelijk eten? Sukie vindt van niet: ik moet eens gaan praten met de dame van Unesco. Als een ‘echte’ stap ik op haar af en zeg dat ik haar speech erg interessant vond. Ze wou me gisteren al contacteren, zegt ze maar nu is ze het met me eens: eerst eten en dan mekaar opzoeken? Eindelijk een ‘normale’ Chinees!Ik veeg mijn handen aan het warme doekje: ai, het ziet blauw: als geheugensteuntje schreef ik in mijn handpalm. De inkt blijkt niet waterproof…

Het middendeel van de tafel draait als een carrousel. Sukie legde me uit dat je maar in één richting mag draaien, maar anderen draaien wel constant in twee richtingen met als gevolg dat ik bijna de hele tijd dezelfde schotels voor me heb. Maar geen nood: lekker zijn ze!

Ik vroeg mijn buurman, directeur van de opera in Sjanghai, wat hij vond van ‘de show’ gisteravond. Ik had er erg van genoten: we kregen top optredens. Allerlei: zowel Westerse opera, Chinese opera, Chinese acrobatie, toneel, moderne dans zeer Oosters ogend (prachtig!), klassieke muziek… Ik voelde me onvoorstelbaar verwend. Maar zijn opmerking was wellicht terecht: het toonde teveel wat de leerkrachten konden, hij had liever meer leerlingen aan het werk gezien. ‘maar’ zo zei hij ‘ze hebben wel erg begaafde leerkrachten!’ Dat was het minste wat je er kon aan toevoegen: zo hoogstaand! Ook hij vond de moderne dans het beste, die werd wel alleen door leerlingen uitgevoerd.

Wat me bij optredens telkens opvalt is dat Chinezen echt niet graag applaudisseren. Bij de laatste klank stappen ze het af. Daarentegen applaudisseren ze of roepen ze wel midden een act indien ze iets knap vinden.

Met spijt omdat ik niet meer tijd doorbracht met deze mensen ga ik terug schilderen: kon ik maar twee levens tegelijk leven, of drie? In de gang ontmoet ik Fan, de dekaan van Frank zijn faculteit. Ik ben erg blij hem terug te zien, het is wederkerig. En het doet me deugd dat ik die man blijkbaar al van bij het eerste contact goed inschatte: Sukie vertelt dat ze hem ‘nonkel Fan’ noemen: hij is zowel door leerlingen als leerkrachten geliefd. Ik had nooit echt het voorrecht een school te hebben waar we de directie als een nonkel ervaren…Hij vertelt me dat Sukie ‘een dochter is voor hem’. Als ik antwoord: ‘een dochter voor mij!’ zien we het probleem… ik heb vooral binnenpretjes omdat het komisch toneelstukje gisteren over een man ging die ontdekte dat zijn zoon zijn zoon niet bleek…(een gewaagd onderwerp in een school?) Ik vraag Sukie of ze broers of zussen heeft. Haar antwoord is prachtig: ze kijkt me aan alsof ik een domme vraag stel en zegt: ‘Ja, natuurlijk: veel. Of bedoel je biologisch?’ We gaan de stress wegzwemmen: voor de eerste maal terug naar het badhuis. Ik volg Nolan zijn raad: vanaf nu ben ik een Russin, en ik begrijp helemaal geen Chinees. Kwestie van hier wat met rust gelaten te worden en wat minder geconfronteerd te worden met het willen verkopen van dure behandelingen. (Belgen zijn RIJK dus…) maar gezien ik meestal vergeet te liegen zal het niet lang duren voor ik door de mand val, dat weet ik nu al!Het zwemmen gaat moeizaam: drie maanden geen sport eist zijn tol. Zaterdag, mijn nonkel wordt begraven. Ik ben erg blij dat ik hem nog kon bezoeken, het was steeds een beminnelijk, waardige man. Iemand waarvan je als kind een beetje schrikt als hij een grapje met je uithaalde. We reden ooit door het donker met de wagen, ik was een jaar of zes. Hij vroeg me of ik gemerkt had dat de verkeerstekens hun licht opzetten als wij eraan kwamen. Van hem moést ik dat wel geloven, ook al wist ik allang dat die reflecteerden door ons licht! Dag nonkel, ik denk met warmte aan jou terug. Moed voor tante, na 60 jaar afscheid moeten nemen, dat moet wat zijn… Op zondag gaan we fietsen. We rijden richting lijstenmakers om eens te kijken wat hier aangeboden wordt: Er valt misschien wel wat mee te doen. Deze winkels lijken me beter dan wat ik in Peking zag!

Het is weer wennen, hier fietsen! Vooral het feit dat ik constant moet opletten, niet eens mag wegdromen vind ik lastigst. Maar toch is het puur genieten: zonnebril op, een beetje bloot want het is nog lekker warm, en maar speed geven. Ik hoor roepen ‘wow, cool!’. Daarenboven heb ik al navolging: in de unief rijdt er nog een meisje op een mannen mountainbike-koersfiets als de mijne! Ik heb gelanceerd…

We hadden gehoord dat in de stad een bureelgebouw van 22 verdiepingen in zes seconden naar beneden gehaald werd, deze week. Per toeval kwamen we er langs. Wat een puinhoop! Op de puinhoop waren zes kranen in de weer. Hallucinant. We belanden aan de rivier waar we destijds een picknick hadden met Yang. Maar wat we nu zien tart werkelijk alle verbeelding! We zagen al veel in China maar dit?! Toen we hier vier maanden geleden waren lag er langs het water een kilometerlange chique wandelboulevard, maximum twee jaar oud? Wat blijkt? Weg boulevard: back to nature! In de plaats ligt er een onverhard pad, tussen grasvlaktes alsof het gras er al eeuwig groeit, en aan de kant zijn rietkragen aangelegd. Mogen we veronderstellen dat de boulevard zonder vergunning werd aangelegd en dat het ministerie van milieu even langskwam? Hier moeten we echt het fijne van weten!
We fietsen terug naar een park dat we vanmiddag vonden. Frank had er gelezen dat er om zes uur een open lucht operaatje zou zijn. Het park terug vinden in het donker was niet makkelijk, maar hij vond het. Die man zijn oriëntatievermogen is historisch. Het optreden was spek naar mijn bek! Zalig! Volks maar toch hoogstaande traditionele opera. Maar wat ik er leuk aan vond: voor het optreden zongen enkele artiesten zonder maquillage. Die opgedirkte operapoppen werden plots mensen van vlees en bloed: vaak jong in jeansjasje…Hoe graag ik hun opera ook hoor, het gehalte ‘kattengejank’ in de zang, en het gehalte ‘pottendeksel-gekletter’ in de muziek blijft toch nog aanwezig voor mijn westerse oortjes!

We zijn de enige vreemdelingen. Het publiek is verder aan de oudere kant. Wel erg enthousiast. En wat houden die oudere mannen nog steeds van een petje! Ik heb de indruk dat sommigen liefst nog een Mao pakje zouden dragen, indien ze de kans hadden.

Al is het al laat en donker: onze voordeur lonkt nog niet. We houden halt aan een kleine theewinkel en kopen er groene thee (6 euro voor 100 gram, en dit is absoluut nog de duurste niet). De verkopers vinden het een beetje spijtig dat we het tv programma onderbreken: damesvoetbal, erg populair hier.Zouden we nu toch eens binnengaan in de bruine kroeg waar we voorbijfietsen? De enige dat we kennen, totnogtoe! Warempel, het interieur ziet er echt uit! Jammer dat het Guiness bier alleen bestaat op het uithangbord. Al is het aanbod niet klein: allerlei whisky’s, Amaretto… en niet te geloven: er zit volk binnen: Chinezen. Dat is een beeld dat wij niet kennen in Shenyang: Chinezen die op café gaan!Onder de indruk van steeds opnieuw zoveel verrssingen, ,fietsen we blij de stilte van onze universiteit binnen.

Maandag omarm ik de onwaarschijnlijke stilte van mijn atelier. Het is vakantie: bijna iedereen is naar huis. Daarenboven was er vorige week tussen mijn persoonlijke drukte van meeting en werk hier op school de sfeer van twee sportdagen. Dit maakte van de hele universiteit een gekkenhuis! Wat een ambiance! Vanuit mijn atelier hoorde ik het geroep, het applaus, de luidsprekers waar constant aanmoedigende muziek kwam of van die muziek met een hoog Hollywood-gehalte om een climax van iets aan te duiden… ik weet er alles van, zonder ik er maar iets zag van sport: het horen alleen was voldoende. En de vakantie in petto en opgehitst door twee dagen sporten: ik kan je verzekeren: ik viel niet in slaap achter mijn ezel! Wie dacht dat China een land vol discipline was: vergeet dat nu voor eens en altijd! Jawel, op de Olympische spelen zal je weer de meest gedisciplineerde shows zien maar owee, wat staat dat ik contrast met het dagelijkse leven!

Het is nu zo stil, er is zoveel gebeurd in zo een korte tijd, dat ik me erg sentimenteel voel: het vermijden van bepaalde muziek is aangeraden. Boccelli vliegt even opzij. Ik denk nu ook vrij veel in termen van ‘vorig jaar omstreeks deze tijd’: de herinneringen aan mijn twee grote tentoonstellingen en alles wat dat meebracht, het vijf maanden zonder Frank zijn die al in China zat, komen om de hoek kijken en ze zullen me beslist nog sterk begeleiden de komende maanden! Wat een tijd was dit! Maar sindsdien is het niet echt gestopt… ah, ik ben er dankbaar voor! En tegelijk voel ik me een beetje home-sick. Alleen al het idee hoe graag ik thuis, in Tielrode, ben maar hoe blij ik me hier ook voel maakt me week: ik weet nu al dat hier weggaan ook geen deugd zal doen. Zoals een vriend schreef: de tol die de reiziger moet betalen? Ik heb het gevoel van teveel liefde gekregen, vorige maand, in Belgie. Als dat geen luxegevoel is! De buurt achter de unief is erg veranderd in die paar maanden. Of ik daar nu ECHT stond op te wachten of niet is de vraag: maar er is nu een supermarkt van vier verdiepingen, én een pizza-tent én jawel, een cafetaria met tafeltjes aan het raam! Als je nu denkt dat dit mijn home-sick-gevoel wegneemt ben je fout; het tegendeel is eerder waar: ‘kon ik me maar aan dat tafeltje ‘flokken’ met die of met die’ steekt de kop op. (voor de niet-West-Vlamingen: ‘flokken’ is iets heel plezant, iets warms, maar vrij fatsoenlijk, hoor!) Nu ben ik natuurlijk heel erg afgewezen op mijn Frank. En gelukkig valt dat mee! Oef! Gisterenavond gingen we in die buurt eten. Neen, geen pizza, we kozen voor de goeie ouwe, getrouwe Chinees. Na het etentje waren mensen aan het dansen op de straat. Traditionele dans, begeleid door drie muzikantinstrumenten: een schelle trompet, een Chinese trommel en twee pottendeksels De dansers houden in de ene hand een felgekleurde roze of groene waaier die wat fladdert, en in de andere hand een rood doekje. Ze maken allerlei pasjes die er makkelijk uitzien maar moeilijk zijn, zwaaien met die waaiers, draaien de doekjes op de vingertoppen tot ze helemaal vlak zijn. Een oude man komt heel enthousiast zijn kunnen voor ons demonstreren; en echt mooi ventje, met sloffen en pet natuurlijk, al is het een oranje pet. Wat mij opvalt vanavond is het respect waarmee de jonge toeschouwers antwoorden als de oudere dansers hen iets vragen. Ze antwoorden vol respect en liefdevol: “ja, je doet het goed, ja, je bent echt de beste…”Dit is een volksvermaak dat je vaak ziet. Men profiteert van de laatste warme dagen, dit is duidelijk. Het feit dat men tegenwoordig de torenwoningen in allemaal afzonderlijk ommuurde wijken samen zet is eigenlijk niet slecht. Het schept niet alleen stille oases in de drukke stad maar ook mogelijkheid tot wijksferen als deze. Deze week werd ik bijna opgesloten in het gebouw waar ik werk! Ik had rond vijf uur wel de huisbewaarder luid horen roepen ( Wat? Dat weet ik niet, dus werk rustig verder). Het is vakantie en hij sluit het gebouw om vijf uur, zo bleek. Hij schrok evenveel als ik van hem toen hij me daar om zeven uur, in het donker op de gang aantrof. Sindsdien komt hij me elke avond vragen hoelang ik nog wil werken: ik zet dan mijn grote uurwerk op het tijdstip van het einde van mijn werkdag. We begrijpen mekaar. Nog enkele dagen en mijn grote opdracht zit erop. Ik heb me er ontzettend mee geamuseerd, het was een uitdaging! Ik had de vlijt van een echt West-Vlaming en alle Chinezen samen! Het resultaat maakt me gelukkig.