100ste internationale vrouwendag: Lieve terug in Shanghai!

Een gezicht als een open boek…

Ons wonen in China ligt anderhalf jaar achter ons en zie, daar komt er reeds een nieuw China-avontuur aan. 2010 wordt een jaar vol China! Sinds november laatstleden weet ik dat ik op de Wereldtentoonstelling Shanghai 2010 aanwezig mag zijn met een installatie met vier schilderijen. Ze hangen in het Belgisch Paviljoen. Daar schrijf ik beslist meer over, eenmaal de Wereldtentoonstelling begonnen is en ik vaak in Shanghai zal zijn. Maar per genadig toeval werd ik enkele weken geleden uitgenodigd door de Vrouwenvereniging van Shanghai en het Nationaal Museum van Shanghai om deel te nemen aan een internationale tentoonstelling naar aanleiding van de 100 ste internationale Vrouwendag. Er namen 25 landen aan deel, het werk van 44 kunstenaressen was te zien.

Ikzelf was tijdens de tentoonstelling aanwezig in Shanghai. Ik deel dan graag mijn ervaring met u via onderstaand verslag dat ik schreef na mijn thuiskomst:

Bij mijn reisbenodigdheden die ik klaargelegd had om mee te nemen naar China ligt mijn dagboek , geschreven in Shanghai in 1990. Toen, ik was 29 jaar , reisde ik ook alleen naar Shanghai. Via de Vereniging Belgie-China, werd ik uitgenodigd door de Vriendschapsvereniging van Shanghai om jurylid te zijn voor een internationale tekenwedstrijd voor kinderen. Dit werd een ervaring die me meer gevormd heeft dan ikzelf jaren ingeschat heb. Ik schreef tussen mijn 10^de jaar en mijn 33 ste jaar steeds dagboeken en heb er nooit ééntje herlezen maar ik besloot nu een inbreuk te plegen op die gewoonte en dit wel eens te doen. De dag voor ik vertrok keek mijn man even naar de foto’s in dat boekje en hij merkte op dat het jureren destijds, maart 1990, doorging in Het Nationaal Museum van Shanghai, net dezelfde plaats waar straks , maart 2010, twee van mijn schilderijen zouden hangen! De toon is gezet: ik voel dat het een reis vol nostalgie wordt.

Het museum heeft inmiddels een nieuwe locatie gekregen en ik word ook niet meer opgewacht door dansende en zingende kinderen met vlaggetjes. Uiteraard niet, bedenk ik maar , ik voel me eigenlijk wel blij dat ik dat allemaal meegemaakt heb en dat ik de veranderingen in dit grote land al 20 jaar van vrij dichtbij meeleef.

Naar aanleiding van de 100^ste verjaardag van de Internationale Vrouwendag organiseerde men hier een internationale tentoonstelling voor vrouwelijke artiesten. Er nemen 25 landen deel, er is werk aanwezig van 44 kunstenaressen. Er hangen twee schilderijen van mij.

Ik word verwacht op een debat over De Vrouwendag. (zie verslag) Ik zie de jonge vrouwen in het debat zitten en misschien ik het wel de eerste keer in mijn leven dat ik denk als een oudere vrouw: zij waren baby’tjes toen ik hier voor het eerst kwam. De tentoonstelling wordt ingeleid door een openingsceremonie, er zijn debatten gedurende de hele week en er is een sluitingsceremonie. Ik ben overal aanwezig.

Buiten mijn activiteiten in het museum wil ik nu in Shanghai contacten leggen om in de stad tentoon te stellen terwijl er tijdens De Wereldexpo 2010 vier van mijn schilderijen hangen in Het Belgisch Paviljoen. (ik kan nog steeds niet geloven dat er nu hier , van 7 maart tot 12 maart werk van me hangt en straks, van 1 mei tot eind oktober eveneens tijdens de Wereldexpo. Het geeft zo een gevoel van puzzelstukken die samen vallen!)

Ik ga praten met een galerij. De eerste van een reeks die ik aanstipte om te bezoeken. Drie vrouwen ontvangen me. Ik toon hen tussendoor mijn dagboekje van 1990. Ze worden erg nerveus en praten door elkaar, ze halen er een man bij. Ze leggen me uit dat de galerij toebehoort aan deze kunstenaar die dezelfde leeftijd heeft als mij. Maar dat zijn werk in België tentoongesteld werd, rond 1990, rond de tijd dat ik hier aan het werk was voor die kindertekeningen. Ik vraag hem hoe hij in België terecht kwam omdat dit toch niet zo evident was in die tijd. Hij zei dat hij uitgenodigd was door… De Vereniging België -China. Iedereen wordt stil als ik vertel dat ik toen als vrijwilliger samen met Mia , een erg actieve dame destijds in de VBC, tentoonstellingen organiseerde en dat ik wellicht zijn schilderijen heb laten rondreizen.

Na tien dagen van hot naar her lopen in Shanghai waag ik een vraag te stellen die ik eigenlijk te gek vind, bijna gênant . Ik toon mijn dagboek aan een Chinese kennis en vertel dat ik graag mijn gids van destijds, toen een jongen van 22 jaar, zou terugzien. Leven er niet zo’n 18 miljoen inwoners in deze stad? De man bekijkt de naam, zegt dat het een naam is die niet veel voorkomt en zoekt op faceboek. De dag voor ik terugvlieg belt hij me op met de melding dat hij hem vond. Mijn gidsje van toen is nu een man met een hoge functie. Mijn vriend vraagt of hij hem mag contacteren. Ik zeg ‘ later misschien, als ik terugkom in mei’. Nu moet ik alles laten bezinken.

Tijdens mijn terugvlucht herlees ik dan eindelijk mijn dagboek. Ik sta versteld van hoe weinig een mens zijn denken verandert in 20 jaar! Toen , net als nu, vond ik dat ik in situaties terechtkwam die te moeilijk voor me waren, toen net als nu dacht ik dat ik het niet zou slagen in wat ik moest realiseren, toen net als nu had ik de wil het wel degelijk tot een goed einde te brengen en door te zetten niettegenstaande mijn schrik en moeheid van het teveel hooi op mijn vork nemen (wat een troost. Ook nu ben ik moe en dit heeft dus niet met mijn leeftijd te maken?) , toen net als nu voelde ik me zo dankbaar en genoot ik màteloos van elke minuut, van elke uitdaging, van alles wat rond, in, met me gebeurde. Als de Stewart , tussen Londen en Brussel, komt vragen of ik iets wil drinken vraag ik te nadrukkelijk of hij soms iets sterks heeft: hij brengt mij twee flesjes vodka! We schieten beiden in een lach als hij ze me geeft: is mijn gezicht werkelijk zo een open boek? Het mag dan een open boek zijn , ik vermoed dat het nog steeds niet volgeschreven is…

VERSLAG DEBAT:

Plaats debat: Shanghai Art Museum , 8 maart 2010

Aanleiding debat: viering van 100^ste verjaardag internationale vrouwendag en de tentoonstelling Aanwezig in het debat: zowel oudere , als jongere mensen, veel vrouwen en enkele mannen:kunstenaressen, uitgevers, journalistes en journalisten, vrouwen van organisatie tentoonstelling…. (samen met een vrouw uit Maleisië waren we de enige buitenlandse deelnemers in het debat, denk ik)

Het debat begint meteen pittig: iedereen is blij dat een tentoonstelling voor en door vrouwen georganiseerd werd naar aanleiding van de 100 ste verjaardag van de Internationale Vrouwendag en men oppert dat tentoonstellingen voor vrouwen vaker zouden moeten georganiseerd worden waarop enkele vrouwen zeggen dat dit geen goede zaak is: een onderscheid maken tussen vrouwen en mannen is eigenlijk aanvaarden dat een groep inferieur is aan de andere.

Op het moment dat ik me mag voorstellen zeg ik dat ik het noodzakelijk vind dat er Vrouwenverenigingen zijn en ik geef uitleg over mijn schilderij ‘nooit veraf’ (‘nooit veraf’: twee schoentjes van ingebonden vrouwenvoeten , voor 1900, hangen aan een haakje. De kleine schoentjes zijn voor mij het symbool voor het beperken van de vrijheid van de vrouw: letterlijk en figuurlijk. Net zoals kleine voetjes toen sexy gevonden werden, zo worden hoge hakken nu erotiserend ervaren en beiden beperken ze de vrouw in haar bewegingsvrijheid. Misschien is dit niet zo toevallig. De schoentjes op mijn schilderij hangen losjes aan een haakje waarmee ik bedoel dat het inperken van de vrijheid van een vrouw niet iets is niet iets van honderd jaar geleden in het Verre Oosten maar een gevaar dat steeds aan een haakje hangt, klaar voor hergebruik, en dat vrouwen daar alert moeten voor zijn. ) Vele Chinese vrouwen van het panel zijn het niet met me eens omdat ze het zo niet ervaren. Ze weten niet wat ik bedoel met ‘vechten voor gelijkheid en vrijheid tegenover de man’. Op zich ben ik aangenaam verrast en is mijn nieuwsgierigheid naar hun mening helemaal geprikkeld.

Ze vinden dat ze alle vrijheid hebben en alle keuzes kunnen maken , zonder enige vorm van druk, noch van ouders noch van mannen: studeren , niet studeren, na studie werken of een rijke man zoeken en niets doen. Chinese vrouwen voelen zich erg vrij en ervaren de relatie tussen man en vrouw niet als een strijd. Daar zijn ze het allen over eens.

Lachend voegen ze eraan toe dat zelfs rijk trouwen en niets doen en hele dagen koffie gaan drinken in dure cafetaria aangemoedigd wordt door hun moeders en bijlange niet scheef bekeken wordt. Onze Vrouwendag indachtig zijnde zeg ik dat dit geen vrijheid is. Ik ben opgevoed door een moeder die er heel erg op stond dat we een eigen diploma haalden en ons eigen geld konden verdienen, ook binnen een huwelijk omdat je maar vrij bent als je financieel onafhankelijk bent. En als je dat niet bent dat je huwelijk kan veranderen in een gevangenis. Dat ik geloof dat de strijd een verhaal is dat niet afgesloten is. Dit schokte de jonge vrouwen erg. De Oudere vrouwen applaudisseerden.

Meteen viel de groep uiteen in twee groepen. Vrouwen die me gelijk gaven, meestal de oudere, al waren er ook drie jonge vrouwen die me erg steunden, en boze jonge vrouwen.

Een oudere vrouw gaf een interessante reactie om dit conflict te duiden. Wij , in het westen ervaren dit probleem meer als een strijd omdat wij in het westen individueel, van beneden af moesten strijden voor onze vrijheid. Hier werd het van bovenaf geregeld. De aanwezige oudere vrouwen beleefden gouden tijden tijdens de culturele revolutie, zeiden ze, ze hadden geen nood aan een Vrouwenvereniging : die was heel sterk rond 1967 ,omdat die georganiseerd werd door leider Mao. Hij zei dat de vrouw de helft van de hemel kon dragen, legden ze me uit en daar praten ze met heel veel dankbaarheid over. Er werd kinderopvang op het werk zelf voorzien, maaltijden op het werk en op school zodat er minder boodschappen moesten gedaan worden en minder moest gekookt worden.

De jongeren bevestigen dat ze geen strijd zagen thuis, dat pa en ma dezelfde rechten hadden, samen het huishouden deden en mekaar heel erg respecteerden en dezelfde job konden hebben. Ze zeggen dat het nog zo is in de stad maar niet meer zo is op het platteland. Vroeger dus wel.

(vrouwen van Shanghai hebben doorheen de geschiedenis steeds de reputatie sterke onafhankelijke vrouwen te zijn. )

Inderdaad , toen ik in 1987 door China reisde zag je overal bijvoorbeeld vrouwelijke buschauffeurs, daar was geen sprake van in Europa, in die tijd. Dit hier, in het museum, anno 2010, zo te horen uitleggen aan me door oudere vrouwen die het allen eensgezind beamen, maakt indruk om me. 1967, de culturele revolutie, het klinkt voor mij zo beladen dat ik echt diep in de ogen van de vrouwen kijk om te zien of ze het echt menen en dat blijkt absoluut zo te zijn.

De vrouwen opperen dat ze tegenwoordig teveel moeten werken. De vraag wordt gesteld hoe dit op te lossen is. Opnieuw valt de oplossing: vinden van een rijke man, en dan een poetsvrouw en een nanny nemen. Sommige vrouwen lachen , anderen zwijgen. Ik opper dat de keuze van niet werken is alleen goed indien die zeer goed overwogen is op voorhand , er een goede financiële afspraak gemaakt is én indien de vrouw die tijd invult met cultureel, intellectueel- , of politiek werk.

Op de vraag hoe ik het probleem van teveel taken zou oplossen zei ik dat de regering moet helpen met het organiseren van betaalbare en goede opvang voor kinderen en andere service in functie van het oplossen van huishoudelijke taken (moet een politiek agendapunt zijn) zodat een vrouw of een man echt kan gaan werken als ze/hij dat wil zonder zich uit te putten . Deftige, betaalbare maaltijden op school en op het werk, opvang voor kinderen op het werk, flexibele uren in functie van het gezin zijn enkele mogelijkheden. En dat niet alleen wettelijk maar ook in de praktijk de vrouw moet verdedigd worden indien een man financiële afspraken na een scheiding niet naleeft.

Zeker als de vrouw omwille van omstandigheden ervoor kiest huismoeder te zijn moet er getrouwd worden onder een wettelijk stelsel waarbij man en vrouw de inkomsten en bezittingen vanaf het huwelijk delen.

Na scheiding moet vrouw kunnen gaan ‘stempelen’ zodat er een minimum loon is of terecht kunnen in een huis voor vrouwen, zodat ze een dag boven haar hoofd heeft. Zonder deze voorwaarden is er nooit sprake van keuze en is elke keuze vals. Applaus van de ene groep , boosheid van de andere groep. Het verward me dat sommige jonge vrouwen echt van geen bewuste strijd willen horen.

Een man zei dat hij heel erg de liefde van zijn moeder gewaardeerd heeft en nodig had om volwassen te worden en nu de liefde van zijn vrouw nodig heeft. Dat het belangrijk is om respect te hebben voor mekaar maar dat een gezin de liefde en gevoeligheid van een vrouw nodig heeft. En, dat een man steeds een jager blijft. De woorden van deze man worden dankbaar verteert. Het debat gaat nu even over de vrouwelijkheid in de kunst van vrouwen en het voelen van zeer veel emoties als er met vrouwen gewerkt wordt of door vrouwen iets gerealiseerd wordt. Allen zijn het erover eens dat emoties een grote rol spelen in het leven van de vrouw. De kunstenares van Chinese afkomst wonende in Maleisië, geeft een emotioneel betoog over de positie van de vrouw in Maleisië en vooral de positie van de kunstenares. Ze weent erbij als ze vertelt dat ze niet eens recht hebben om een naaktmodel in de academie.

Er wordt ook geopperd dat vele mannen grote inspanning doen voor kinderen en vrouw. Jonge vrouwen zeggen dat dit zeker zo was in de tijd van hun ouders,maar dat het nu soms lijkt alsof de jonge mannen nu daar lakser in zijn. Of misschien kunnen ze het vanwege de werkdruk ook niet aan.

We praten over politiek en vrouwen, over politiek en kunst. Ik zei dat politiek een grote rol speelt in de appreciatie dat de gemeenschap heeft tegenover de kunstvormen (avant garde kunst of realisme). enkele vrouwen waren heel blij met deze opmerking. Bleek een pijnpunt te zijn: jonge vrouwen in China doen NIET aan politiek. Punt uit, weigeren dat uitgesproken,willen ook het verband niet zien. De oudere vrouwen vinden dit jammer.

Wat mij verontrust is dat het ‘koffie drinken’ , shoppen en niets doen in China erg gestimuleerd wordt terwijl men alom wel weet dat dit lijdt tot vreselijke toestanden: jonge vrouwen moeten van hun man hun gsm met camera meenemen om zich op elk moment van de dag te kunnen filmen en verantwoorden aan hun man. Men weet dit en toch is men bereid deze prijs te betalen. Dit is geen absurd verhaal: iedereen kent ze en wij kenden in Shengyang enkele superrijke vrouwen, rijdend met een BMW, zeer duur gekleed, ze hadden en een nanny en een huishoudster , waren altijd aanwezig in de Starbucks maar moesten constant bereikbaar zijn voor hun man en bewijzen met wie ze praatten. Dat men dit niet wil erkennen als een groot probleem, integendeel , dat men het ophemelt en weglacht, is verontrustend. Ook de verhalen van mannen die meerdere minnaressen hebben en de vrouw die dit aanvaardt omwille van het geld is ook alom bekend.

Verder hadden we het nog over de vrouw in de kunst.

De directeur van het museum zei: vele vrouwen werkten destijds onder een mannennaam. Ik vertel dat dit ook zo was in het Westen en ook nu gebeurt dit terug, las ik onlangs, omdat je als vrouw niet zo ernstig genomen wordt, noch in de kunstwereld zelf , noch door de lezers van vaktijdschriften. Maar er is nog een ander probleem: in de jaren 1900, begin 20^ste eeuw schreef men boeken over kunstgeschiedenis en dit is een moment dat vele vrouwen weggelaten werden, ook al waren ze bekend als kunstenares.

Ik gaf de vrouw die een kunsttijdschrift uitgaf een compliment in haar functie en zei dat ze daarom een belangrijke taak had: ervoor zorgen dat we in de geschiedenisboeken geraakten. Misschien begreep ze me niet goed , want ze anwoordde ‘dat een vrouw hier uitgever is ,is bij ons normaal, misschien kennen jullie dat niet in het westen maar hier is dat niets speciaal. Jullie in het Westen leven zoals Chinezen op het platteland’

Ik vond het hier in China jammer dat vooral jonge vrouwen de nood aan bewegingen en solidariteit tussen vrouwen niet zien maar tegelijk waren er minstens drie jonge vrouwen mij na het debat kwamen opzoeken om me heel emotioneel de hand te drukken en te zeggen dat ze het heel erg eens waren met me. Ook de televisie nodigde me onmiddellijk uit voor een interview.

Daarenboven is het ook zo dat dit debat bij ons ook niet eensgezind verloopt . Na mijn terugkomst viel het mij op dat vele jonge vrouwen en mannen vinden dat mannen bij ons echt veel inspanning doen om te helpen in het huishouden en met de kinderen maar dat het debat vast loopt omdat men met mekaar begint ruzie te maken in plaats van door te gaan naar het echte probleem: de werkdruk die te groot geworden is en vooral: de maatschappij die niet gezinsvriendelijk georganiseerd is in die zin dat kinderopvang te schaars en te duur is. Over de noodzaak aan vrouwenorganisaties hoorde ik hier niet debatteren. Een debat loopt te snel vast in emotionele onderwerpen die de aandacht afleiden.

Mijn Besluit:

_Zowel in het Oosten als in Het Westen zijn jonge vrouwen moe. Een situatie die niet makkelijker geworden is door de evolutie van de maatschappijen : minder sociale opvangnetten, hogere prijzen voor allerlei diensten (dit is zeker het geval in het Westen), hard werken voor soms een karig loon in een maatschappij die steeds duurder wordt Sommige vrouwen zoeken een makkelijke oplossing voor dat probleem: het vinden van een rijke man. (Iets wat in China makkelijk is: er zijn veel meer mannen als vrouwen , de vrouwen permitteren zich hun lat heel hoog te leggen). Vaak komt liefde er niet aan te pas. Het uithuwelijken van vroeger, iets wat vroeger onder het Keizerrijk erg gebruikelijk was heeft een nieuwe vorm aangenomen. Huwen zonder gevoelens van echte verliefdheid staat er minder ver van de cultuur als hier )

-hier discussieert men wel degelijk over flexibele uren in functie van het gezin, ook voor mannen maar als men dit niet koppelt aan degelijk georganiseerde kinderopvang, betaalbare, goede maaltijden op school, minder werk- en sociale druk zullen gezinnen het probleem nooit kunnen oplossen.

_ Zowel in Oost als West zijn voor de jonge vrouwen de verworvenheden normaal, voor de Westerse vrouw is de Vrouwenstrijd iets van de vorige generatie , oubollig, afgezaagd en niet meer nodig, voor de jonge Chinese vrouw is het eerder een Westers fenomeen dat zij nooit nodig gehad hebben , er de functie niet van inzien.

Een bijdrage van Lieve | Commentaar (0)